“Nhà tôi đun sôi nước mấy chục năm, có sao đâu” là câu nhiều người nói. Đun sôi đúng là một bước tốt, nhưng nó chỉ giải quyết một phần bài toán nước sạch. Bài viết này giải thích đun sôi loại được gì, không loại được gì, và nên làm thêm điều gì.
Đun sôi diệt được vi khuẩn và virus
Đun sôi là cách khử trùng nước tốt và rẻ. Cơ quan Kiểm soát Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) khẳng định đun nước sôi sùng sục trong 1 phút (vùng núi cao trên 2.000m thì 3 phút) là đủ tiêu diệt vi khuẩn, virus và ký sinh trùng gây bệnh. Ở khía cạnh vi sinh, đun sôi làm tốt.
Đun sôi không loại được hóa chất và kim loại nặng
Vấn đề là đun sôi chỉ xử lý được mầm bệnh sống. Nó không loại bỏ kim loại nặng, hóa chất hay các hợp chất hòa tan trong nước.
Tệ hơn, với chì, đun sôi còn làm tình hình xấu đi. Khi nước bốc hơi, phân tử nước bay đi nhưng chì và kim loại nặng không bay hơi, nên ở lại và cô đặc hơn trong phần nước còn lại. CDC và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA) đều nêu rõ đun sôi không phải cách xử lý chì.
Những tạp chất đó đến từ đâu
Nước máy khi rời nhà máy thường đã đạt chuẩn của Bộ Y tế. Vấn đề nằm ở quãng đường về nhà. Hệ thống đường ống dùng lâu năm có thể rỉ sét và bong tróc, khiến sắt, nhôm, chì hòa tan, cùng các hợp chất khó phân hủy như PFAS (hay gọi là “hóa chất vĩnh cửu”) len vào nước trước khi tới vòi.
Giải pháp: lọc đúng cách mà vẫn giữ khoáng
Bài toán thật sự là giữ lại tạp chất tái nhiễm trên đường ống, đồng thời không lấy mất phần khoáng tự nhiên vốn đã ít ỏi trong nước. Một ví dụ là bộ lọc Kitz với 4 cấp lọc: vải lưới chặn cặn lớn, than hoạt tính dạng sợi hấp phụ chì hòa tan và kim loại, than hoạt tính dạng hạt giữ clo cùng PFOS và PFOA, và màng lọc sợi rỗng 0.1 micron giữ vi khuẩn trong khi để nước và khoáng đi qua. Theo kiểm định chuẩn JIS S 3201 và JWPAS B210, chì hòa tan, PFOS và PFOA được loại bỏ tới 80%. Lưu ý vật liệu lọc có giới hạn, cần thay lõi đúng hạn.
Kết luận
Đun sôi nước có sạch không? Sạch về mặt vi sinh, nhưng chưa đủ với kim loại nặng và hóa chất. Đun sôi là bước nền nên giữ, nhưng nếu nguồn nước có nguy cơ tái nhiễm trên đường ống, cần kết hợp thêm giải pháp lọc phù hợp.
Nguồn: CDC; US EPA; tài liệu kỹ thuật Kitz; JIS S 3201; JWPAS B210.