Nhiều người mua một chiếc bút đo TDS, chấm vào ly nước, thấy số nhỏ thì yên tâm “nước sạch”. Bài viết này giải thích bút TDS thực sự đo gì, vì sao một chỉ số TDS thấp chưa đủ kết luận nước an toàn, và nên nhìn vào đâu để đánh giá nước uống.
TDS là gì
TDS (Total Dissolved Solids) là tổng lượng chất rắn hòa tan trong nước, tính bằng mg/L hoặc ppm. Con số này gộp cả khoáng chất có lợi (canxi, magie) lẫn các tạp chất. Nói cách khác, TDS cho biết trong nước có “bao nhiêu thứ hòa tan”, chứ không cho biết “những thứ đó là gì”.
Bút đo TDS thực ra đo cái gì
Bút TDS không phân tích thành phần nước. Nó đo độ dẫn điện của nước rồi quy đổi ra một con số TDS. Khoáng chất và muối hòa tan làm nước dẫn điện tốt hơn, nên bút hiển thị số cao hơn.
Vì cơ chế đó, bút TDS không phát hiện được:
- Vi khuẩn và virus, ví dụ E.coli, không làm thay đổi chỉ số.
- Kim loại nặng như asen, chì, thủy ngân ở nồng độ gây hại.
- Thuốc trừ sâu và các hóa chất hữu cơ.
Vì sao TDS thấp không có nghĩa là nước sạch
Một cốc nước có thể nhiễm asen nhưng vẫn cho chỉ số TDS đẹp, vì asen ở nồng độ nguy hiểm không làm con số nhảy nhiều. Ngược lại, nước khoáng thiên nhiên tốt cho sức khỏe lại có TDS cao do giàu khoáng.
Tức là TDS cao chưa chắc xấu, và TDS thấp chưa chắc an toàn. Dùng TDS làm bằng chứng duy nhất cho “nước sạch, uống được” là một hiểu lầm phổ biến.
WHO đánh giá TDS như thế nào
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định TDS không phải là chỉ tiêu sức khỏe ở mức thường gặp trong nước uống. WHO không đặt ngưỡng TDS vì lý do sức khỏe, mà chỉ phân loại theo vị nước: dưới 300 mg/L là ngon, 300 đến 600 mg/L là tốt, và trên 1.200 mg/L thì khó uống.
Muốn biết nước có an toàn, nhìn vào đâu
Để đánh giá nước thật sự an toàn, cần xét ba nhóm chỉ tiêu: vi sinh (E.coli, Coliform), kim loại nặng (asen, chì và tương tự), và hóa chất. Nước máy sinh hoạt được kiểm theo QCVN 01-1:2024/BYT với 85 chỉ tiêu. Nước uống đóng chai và nước khoáng theo QCVN 6-1:2010/BYT với 26 chỉ tiêu (21 hóa lý và 5 vi sinh). Không quy chuẩn nào đánh giá nước chỉ bằng một con số TDS.
Vậy khi nào bút TDS hữu ích
Bút TDS vẫn có ích cho hai việc: biết vị nước đậm hay nhạt, và theo dõi xu hướng để canh thời điểm thay lõi lọc. Đó là công cụ tham khảo, không phải giấy chứng nhận an toàn.
Kết luận
Bút đo TDS chính xác trong việc nó làm: đo độ dẫn điện và ước lượng tổng chất hòa tan. Nhưng nó không trả lời được câu hỏi quan trọng nhất là nước có an toàn để uống không. Muốn chắc chắn, hãy nhìn vào các chỉ tiêu vi sinh, kim loại nặng và hóa chất theo quy chuẩn.
Nguồn: WHO Total dissolved solids; QCVN 01-1:2024/BYT; QCVN 6-1:2010/BYT.